Հայկական գենոմի գաղտնիքները․ ի՞նչ են բացահայտել հայ գիտնականները
Հայկական գենոմն այսօր տարբեր հետազոտությունների է ենթարկվում՝ սկսած ԴՆԹ-ի առանձին տառերից մինչև առողջ և տարբեր հիվանդություններ ունեցողների ամբողջական գենետիկական պրոֆիլներ և դրանց փոփոխություններ։ Հիմնական նպատակն է հասկանալ հայկական գենոմի առանձնահատկությունները՝ մուտացիաներ, որոնք կարող են առաջացնել հիվանդություններ և տարբերություններ այլ ազգերից։ Այլ կերպ ասած՝ գիտնականներն ուսումնասիրում են հայկական պոպուլյացիայի գենետիկական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունների արդյունքները ներկայացվել են «Գենետիկան Հայաստանում․ այսօր և վաղը» խորագրով ինտերակտիվ հանդիպմանը՝ Եվրոպական միության ծրագրի շրջանակում։
Հայկական գենոմի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հայերի շրջանում բավականին տարածված են նյարդային զարգացման (նեյրոդեգեներատիվ), սիրտ-անոթային և քաղցկեղային հիվանդությունների հետ կապված գենետիկական մուտացիաներ։ Սակայն գիտնականների համար ոչ պակաս հետաքրքրական բացահայտում է, որ նույնիսկ առողջ մարդկանց գենոմում կան որոշակի փոփոխություններ, որոնք կարող են ազդել, օրինակ, դեղի ընդունման արդյունավետության վրա։ Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու Ռոքսանա Զախարյան․
«Այսինքն՝ շատ տարածված է դիտարկումը, թե նույն դեղը մեկին օգնում է, մյուսին՝ ոչ, անգամ նույն ախտանիշների դեպքում։ Փաստորեն, գենետիկան հնարավորություն է տալիս հասկանալու՝ ինչու է դա տեղի ունենում, որն է դրա պատճառը։ Իսկ գենետիկայի և գենոմիկայի ոլորտի նորագույն զարգացումներն արդեն հնարավորություն են տալիս որոշակի շտկումներ կատարելու»։
Այդ շտկումներից մեկը գենոմի խմբագրումն է։ Թեև տեխնոլոգիան դեռ լայն կիրառություն չունի պրակտիկ բժշկության մեջ, դրա նպատակը հիվանդություն առաջացնող գենետիկական փոփոխությունների, այսպես ասած, «վրիպակների» կամ մուտացիաների ուղղումն է։ Եթե տեքստում խմբագրման միջոցով շտկվում են սխալները, ապա այստեղ շտկվում են ԴՆԹ հաջորդականության այն փոփոխությունները, որոնք կարող են հիվանդությունների պատճառ դառնալ։ Արդեն կան հաջողված օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս, որ գենոմի խմբագրումը և գենային թերապիան կարող են դառնալ ապագայի բժշկության կարևոր գործիք․
«Դա մանգաղաձև անեմիա հիվանդությունն է, որի բուժումն արդեն հաստատել է FDA–ն։ Իմաստն այն է, որ հիվանդություն առաջացնող գենետիկական փոփոխությունն արդեն հնարավոր է շտկել՝ փոխելով ԴՆԹ համապատասխան հաջորդականությունը։ Դրա շնորհիվ սկսում է սինթեզվել այն սպիտակուցը, որը նախկինում չէր առաջանում և չէր կարողանում կատարել իր բնական գործառույթը։ Այսինքն՝ արդեն հնարավոր է բուժել հիվանդությունը, և ապագան մոտավորապես տեսնում ենք հենց այդ ուղղությամբ»։
Ամբողջությամբ՝ hy.armradio.am